Thursday, June 29, 2006

عنوان‌اش را شما بگذاريد

آقا‌صفی فرموده :
در وقت ِ خمار ، چون يزيدم
بنگ‌ام چو رسيد ، بايزيدم

&
تذکره‌ی ِ ميخانه . تأليف ِ ملّا عبدالنّبی فخرالزّمانی قزوينی در 1028 هجری . با تصحيح و تنقيح و تکميل ِ تراجم به اهتمام ِ احمد گلچين معانی . نشر ِ اقبال . پنجم ، 1367 . ( ص 432 ؛ حاشيه . - گلچين ، از عرفات ِ تقی‌الدّين اوحدی نقل کرده . )
$
و ما فرموده‌ايم :
روزی که شب‌اش خمار باشم
چون افعی و کفچه‌مار باشم
چون شيره رسد ، به دود ِ سوّم
برخيزم و کردگار باشم !!

السرودةُ فی‌التّواريخ بامداد ِ الآدينه ، النهم ِ التير‌ماه ِ الهشتاد و الفنج .

?
الرّوايت الثّانی :

روزی که شب‌اش خمار باشم
چون افعی و کفچه‌مار باشم
چنبر زده گرد ِ خويش ، خشمين
غمناک و نژند و زار باشم
آماده‌ی ِ خفت‌و‌خيز ، ليکن
شرمنده‌ی ِ روی ِ يار باشم
در منزل ِ اوّل‌ام پياده ؛
بی‌آن‌که دمی سوار باشم !
چون شيره رسد ، به دود ِ سوّم
برخيزم و کردگار باشم !!

Wednesday, June 28, 2006

طوفان مگر از عهده‌ی ِ مذهب به‌درآيد ( غزلی از بيدل ِ دهلوی )

ظالم چه خيال است مؤدّب به‌درآيد
آن نيست کجی کز دُم ِ عقرب به‌درآيد
می چاره‌گر ِ کُلفَت ِ زهّاد نگرديد
طوفان مگر از عهده‌ی ِ مذهب به‌درآيد
با بخت ِ سيه چاره‌ی ِ خوابم چه خيال است
بيدار شود سايه چو از شب به‌درآيد
آنجا که عيار ِ اثر ، از خوی ِ تو گيرند
آتش ، تری‌اش ، چون عرق از تب به‌درآيد
گر پرتو ِ حسن ِ تو به اين برق ِ شکوه است
خورشيد هم از خانه مگر شب به‌درآيد
بيدل ! چقدَر تشنه‌ی ِ اخفا ست معانی
در گوش خزد هر قدَر از لب به‌درآيد

بيدل دهلوی


&
شاعر ِ آينه‌ها ( بررسی ِ سبک ِ هندی و شعر ِ بيدل ) . دکتر محمّدرضا شفيعی کدکنی . انتشارات ِ آگاه . چاپ ِ دوّم ، زمستان 1368 . ( غزل ِ شماره‌ی ِ 105 ؛ ص 189 ) ------------ JPG

?
يادداشت :
بيت ِ 2 : کُلفَت : [ = ع . کُلفَة ] 1 – سختی ، رنج ، مشقّت . 2 – ( فارسی ) زن ِ خدمتکار ، خادمه . 3 – ( فارسی ) ... ، عايله ، اهل ِ بيت . [ فرهنگ ِ فارسی ِ معين ]
$
می‌توان در اين بيت ِ دوّم تصرّفی کرد و به جای ِ « کلفت » ، « خشکی » گذاشت . و به مقام ِ بيدل جسارت نباشد ، اين واژه برتری ِ بسيار دارد ؛ به‌ويژه با توجّه به « طوفان » ، که به معنی ِ « باران ِ سيل آسا » ست ...
البتّه در روايت ِ متصرّفانه‌ی ِ فوق ، نتيجه‌ی ِ چاره و علاج متوجّه ِ زهّاد می‌شود ؛ در حالی که در روايت ِ بيدل ، نتيجه متوجّه ِ ما ست که از کُلفَت ِ زُهّاد در عذابيم !
پس تصرّف موقوف !!

Tuesday, June 27, 2006

فهرست ِ کامل ِ نوشته‌های ِ فردای ِ روشن ، از آغاز ، تا پايان ِ سال ِ 2006

کد ملّی
من پَلغوت می‌زنم ؛ پس هستم !
داشتن و نداشتن
از سفرنامه‌ی مكّه ، شاهزاده فرهاد ميرزا
بگشای در ...
بي‌رنگ می‌خواهم شدن ...
نابودیِ ِ يادمان ِ كوروش ، نماد ِ نابودی ِ قطعی ِ ايران است .
آتشی بر فروز ...
به خدايی كه ديگر نيست !
واژونه (1) اسلام - اباحه
ديو بود اين بی‌شرف ...
برای ِ هادی خرسندی ِ عزيز
شمس ، کيميا ، علاء‌الدّين
درنگی بر انگاره‌های ِ عبيد ِ زاكانی ( در حاشيه‌ی ِ « اخلاق الاشراف » )
آيات ِ كوتاه از سُوَر ِ بلند ( اوحام ِ فمينيستی )
وای
بازاری به فراخی ِ همه‌ی ِ ايران
شهر ِ سنگستان
اهرمن / الله
سخنی با مترجمان ِ آثار ِ فلسفی
فدای ِ چشم ِ تو ساقی !
صبح (1)
صبح (2)
صبح (3)
پرواز
نوروزتان به کام !
روش ِ فرهنگی
علی خستکی : دست ِ ننه‌‌م درد نکنه !
چه می‌خواهند اين کشندگان ِ انسان ؟
فيلترشکن
روايت ِ دروغين ِ « اتّحاد ِ صوفی و فيلسوف » [ پاره‌ی ِ نخست ]
اهميت ِ يونانيان از نظر ِ تاريخ ِ جهان
شغال‌ها و عرب‌ها
آيا می‌دانيد که ... ؟
Quack
خنده‌ی ِ سرد
دكتر رامين جهانبگلو بازداشت شده است
من و تو
آبی بر قافله‌ی ِ خفتگان
القارط ُ والاستمداد !
وای بر من
آی آدمها
برای ِ دفاع از ولی‌الله فيض مهدوي
تزريق ، بنگانه ، يا ... ؟!
در باره‌ی ِ صفحه‌ای که برای ِ شعر ِ نيما باز کرده‌ام
صادقای ِ گاو و خاقانی ِ شَروانی
بازپس ستانی
شناسايی
چند و چون ِ حروف‌نگاری ِ من
ربط ِ دل و کون ، و معجزه‌ی ِ مدّعی ِ نبوّت !
دو تک‌بيت
پنداری که منم که جگرم خون کردی ؟
چند صفحه از کتاب ِ « سلوک‌الملوک »
کاش نمی‌آمديم ...
امر ِ قدسی و ضرورت ِ گذر از آن
تنگ‌دستی ، و زيان‌های ِ آن
گفتارهای ِ کوتاه ( 1 )
آيا فقط ما نرينگان جلق می‌زنيم ؟
المجلّقات الرّبعه - I
المجلّقات الرّبعه - II
المجلّقات الرّبعه - III
المجلّقات الرّبعه - VI
چاره‌ی ِ پايدار داشتن ِ حکومت‌های ِ ستمگر ( تورانی )
مرتيکه !
جهان بر پرتگاه ِ آزمون
شب ِ حلاج
تقاضای ِ روشن‌انديشی
طوفان مگر از عهده‌ی ِ مذهب به‌درآيد
عنوان‌اش را شما بگذاريد
اين نطفه‌ی ِ دروغ
ای ننه‌تو ...
آقای ِ زُهَری ِ عزيز !
خدايی و پيغامبری !
يک‌سالگی ِ وبلاگ‌ام
شعر ِ زن - پاره‌ی ِ نخست
راه‌کارهای ِ چُسَکی ِ اکبر ِ‌گنجی
به خودم تسليت می‌گويم
بدون ِ شرح . تمثيل
يکی از مهم‌ترين آموزه‌های ِ سقراطی ِ عيسی
نظر ِ هربرت اسپنسر در باره‌ی ِ انواع ِ دوگانه‌ی ِ مدنيّت
درباره‌ی ِ لينک‌هايی که حذف شده
دم ِ سنگکی . الدّرکُ الاَوّل
رستم و اسفنديار
چيستان
يك رؤيا
کاش می‌توانستم !
مرگ برايم عروسی است !
قاتل يکی است !
بيت ِ زيبايی است !
چرا مردان فرّخ از دست ِ من عصبانی شده ؟
هشت سال ِ آزگار
ديدار با اهريمن
کاروان ِ دزد زده
تقابل ِ دانش و اعتقاد
اسرائيل و حزب‌الله
شرقی - غربی
دم ِ نانوايی ِ سنگک . الدّرک الثّانی
شراب ِ مُسکر و گوشت ِ خوک
اعجاز النّبی
موسی و خضر
تقابل ِ خرد ِ انسانی و علم ِ الهی
دو نوشته در ديگ به ديگ نوشته کرده‌ايم
بزرگ گوز ْ‌مرد ِ فرانکوفيل ِ ما
هنوز هم در اسفل ِ درکات به‌سر‌می‌بريم !
بمب ِ اتمی ، حقّ ِ مسلّم ِ جمهوری ِ اسلامی است !
اگر از يک‌نفر مسلمان بپرسيم ...
گليم‌ام يا گليم‌مان ؟!
عهد ِ جديد
گورستان
شب روز
فرديّت يا انفراد ؟
ادبيّات ِ متفاوت ِ جبهه و جنگ
هفت رباعی ، در آزادی
اين هم برای خودش دنيايی است !
شاخ و شانه !
عرب و اسلام
دو نوشته و يک کتاب
پنج مقاله
دعای ِ فرج
ايرانی‌ام !
اين بار ديگر بدجور گوزيده‌ايد ...
پادشاه ِ فتح
يمگان : ديوی‌ست جهان ِ پير و غدّاری
ورطه‌ی ِ ناگزير
فرياد ِ تعطيلی ِ عقول ِ انسانی
حقوق ، جنگ ، انتخابات
از : تصويرهای من
خواب ِ زمستانی
چه داری چشم ِ آسايش ...
سه مقاله
تلخ
دلشادم آبادم آزادم از يادم ‌ استادم فريادم بنيادم
اسمش منوچهر بود
در مدح ِ مولای ِ اسلاميان ...
بياييد خسترزادگان !
روزای ِ روشن ...
دشمن ِ خانگی
صاحب‌اختيار ِ بی‌لگام
از بيچارگی‌های ِ زندگی ِ روزمرّه
اعدام



فهرست ِ نوشته‌های ِ من در اندر تاريکا و ...


اندر تاريكاي ِ زبان ِ پارسي ( پی‌دی‌اف )

يك واژه‌ی ِ مادی : سپاك
پژ و برخی واژگان ِ آن
يك فعل ِ پيشوندی : واخوردن
يك پيشوند ِ فعلی : فا
دو واژه : دُمادُم ، دَمادَم
يك واژه‌ی منسوخ : خويش كام
نكته‌ای در قافيه

اندر تاريكاي ِ زبان ِ پارسي ( وب )
يك واژه‌ی ِ مادی : سپاك
پژ و برخی واژگان ِ آن
يك فعل ِ پيشوندی : واخوردن
يك پيشوند ِ فعلی : فا
يك واژه‌ی ِ منسوخ : خويش كام
دو واژه : دُمادُم ، دَمادَم
نكته‌ای در قافيه
زرهم - زوام ؛ يادداشتی در حاشيه‌ی كارنامه‌ی اردشير پاپكان
در باره‌ی مثنوی « ان شاءالله گربه است » و داوری ِ نادرست ِ استاد آرين پور در باره‌ی ِ آن

شعرگونه‌ها ( پی‌دی‌اف )
آوار ِ سكوت (1)
مأوای ِ من (1)
آوار ِ سكوت (سه قطعه)


تقاضای ِ روشن‌انديشی ( از : برتراند راسل )

[1]
کلمات دو کار دارند : از يک طرف مطالب را بيان می‌کنند ، و از طرف ِ ديگر عواطف را برمی‌انگيزند . کار ِ اخير قديم‌تر است ، و همان کاری است که جانوران موقع ِ غرّش کردن انجام می‌دهند ، و پيش از زبان پديد آمده است . در انتقال از توحّش به تمدّن ، يکی از مهم‌ترين عناصر افزايش ِ کاربرد ِ کلمات است برای ِ بيان ِ مطلب نسبت به تحريک و تهييج . امّا در زمينه‌ی ِ سياست کمتر کاری در اين جهت انجام گرفته است . اگر من بگويم که مساحت ِ مجارستان فلان تعداد کيلومتر ِ مربّع است ، فقط مطلبی را بيان کرده‌ام ؛ امّا وقتی که می‌گويم مساحت ِ اتّحاد ِ جماهير ِ شوروی يک‌ششم ِ ربع ِ مسکون است ، بيان ِ من بيشتر جنبه‌ی ِ عاطفی دارد .


معنی ِ « دموکراسی »
همه‌ی ِ کلمات ِ متداول در مشاجرات ِ سياسی ، با آن‌که هر کدام در کتاب ِ لغت معنی ِ معيّنی دارند ، در استعمال معانی‌شان برحسب ِ تمايلات ِ سياسی ِ گوينده فرق می‌کند ، و فقط از حيث ِ قدرت ِ برانگيختن ِ عواطف ِ شديد با هم توافق دارند . کلمه‌ی ِ « آزادی » ( “ liberty ” ) در ابتدا به معنی ِ فقدان ِ تسلّط ِ خارجی بود ؛ بعد به معنی ِ محدوديّت ِ قدرت ِ سلطنت درآمد ؛ سپس ، در ايّام ِ رواج ِ نظريّه‌ی ِ « حقوق ِ بشر » ، معنی‌اش مبدّل شد به جهات ِ مختلفی که تصوّر می‌کردند از آن جهات فرد بايد از دخالت ِ قدرت ِ دولت آزاد باشد ؛ و سرانجام در دست ِ هگل اين کلمه معنی ِ « آزادی ِ حقيقی » به خود گرفت ، که چيزی بيش از اجازه‌ی ِ مؤدّبانه‌ی ِ اطاعت از پليس نيست . در زمان ِ ما هم لفظ ِ « دموکراسی » دارد دچار ِ يک‌چنين تحوّلی می‌شود . « دموکراسی » در ابتدا به معنی ِ حکومت ِ اکثريّت بود ، با مقدار ِ کمابيش نامعيّنی آزادی ِ فردی ؛ بعد به معنی ِ اغراض ِ آن حزب ِ سياسی درآمد که نماينده‌ی ِ منافع ِ مردم ِ فقير بود ، به اين حساب که فقرا در همه‌جا اکثريّت دارند . در قدم ِ بعدی اين کلمه به معنی ِ اغراض ِ رهبران ِ آن حزب درآمد . اکنون در اروپای ِ شرقی و قسمت ِ بزرگی از آسيا به معنی ِ حکومت ِ مستبدّانه‌ی ِ کسانی است که در يک زمان ِ گذشته هوادار ِ فقرا بوده‌اند ، ولی حالا هواداری‌شان از فقرا منحصر به خراب کردن ِ خانه‌ی ِ اغنيا‌ست – غير از اغنيايی که به معنی ِ جديد ِ کلمه « دموکرات » باشند . اين يک طريق ِ تهييج ِ سياسی ِ بسيار مؤثّر و موفّق است . مردمی که مدّت‌های ِ دراز فلان کلمه را همراه با فلان عاطفه شنيده‌اند ، وقتی که باز آن کلمه را بشنوند همان عاطفه را احساس خواهند کرد ، هرچند که معنی ِ آن کلمه فرق کرده باشد . چند سال ِ ديگر که برای ِ سفر ِ آزمايش به کره‌ی ِ ماه داوطلب لازم شد ، اگر اسم ِ ماه را « ميهن ِ عزيز » بگذارند داوطلب آسان‌تر پيدا خواهد شد .


همان طور که در علم و فلسفه‌ی ِ علمی رسم است ، در امر ِ تعليم و تربيت هم بايد رسم بشود که به کودکان بياموزند کلمات را به معانی ِ دقيق به‌کار برند ، نه با عواطف ِ گنگ و مبهم . من به تجربه می‌دانم که مطالعه‌ی ِ فلسفه‌ی ِ علمی عملاً در اين موضوع مؤثّر است . دوسه سال پيش از درگرفتن ِ جنگ ِ اخير من در يک کنگره‌ی ِ بين‌الملّی ِ[2] فلسفه‌ی ِ علمی در پاريس شرکت داشتم . شرکت کنندگان از کشورهای ِ متعدّد و مختلف بودند ، و دولت‌هاشان گرفتار ِ اختلافات ِ سختی بودند که ظاهراً جز از راه ِ زور قابل ِ حل نبود . اعضای ِ کنگره در ساعات ِ کار نکات ِ بغرنج ِ منطق و نظريّه‌ی ِ معرفت را بحث می‌کردند و ظاهراً هيچ توجّهی به امور ِ جهان نداشتند ، امّا در لحظات ِ فراغت انواع ِ مسائل ِ دشوار ِ سياست ِ بين‌الملّی را مورد ِ رسيدگی قرار می‌دادند . من حتّی يک‌بار هم نديدم که يک‌کدام از آن‌ها تعصّب ِ ميهنی از خود نشان بدهد يا به سبب ِ خشم از درک ِ قوّت ِ استدلالاتی که بر ضدّ ِ منافع ِ ملّی‌اش می‌شد غافل شود . اگر آن کنگره می‌توانست حکومت ِ جهان را به‌دست‌گيرد ، و افراد ِ آن هم از طرف ِ ساکنان ِ کره‌ی ِ مارس در برابر ِ خشم ِ مردم ِ متعصّب که بی‌شک بر ضدّ ِ کنگره برانگيخته می‌شدند مورد ِ حمايت قرار می‌گرفتند ، می‌توانست به تصميمات ِ عادلانه‌ای برسد ، بی‌آن‌که ناچار شود اعتراضات ِ اقلّيّت‌ها را در ميان ِ خود ناديده بگيرد . اگر دولت‌های ِ عضو ِ آن کنگره خواسته بودند می‌توانستند جوانان را به همين اندازه بی‌غرض بار بياورند . امّا نخواستند . دولت‌ها در مدارس بيشتر مايل‌اند تخم ِ عدم ِ تعقّل و نفرت و سوء ِظن و حسد بکارند ، و اين تخم خيلی آسان در ذهن ِ آدميزاد ريشه می‌دواند .


تعصّب ِ سياسی چنان قوی است و چنان موافق ِ طبع ِ بشر است که استعمال ِ دقيق ِ زبان را در محيط ِ سياسی در قدم ِ اوّل اصلاً نمی‌توان تعليم داد . آسان‌تر اين است که از کلماتی شروع کنيم که بالنّسبه کمتر تعصّب‌آميز باشند . تعليم ِ اوّليّه‌ی ِ بی‌طرفی ِ فکری ممکن است شباهتی هم به کلبيّت [3]داشته باشد . مثلاً کلمه‌ی ِ « حقيقت » را در نظر بگيريد ، که پاره‌ای از مردم آن را با ترس و حرمت به‌کار می‌برند و پاره‌ای ديگر ، مثل ِ پنتيوس پيلات [4] Pontius Pilate با تحقير . تعليم‌يابنده وقتی که بار ِ اوّل بشنود که « حقيقت از صفات ِ جملات است » يکّه خواهد خورد ، زيرا که او عادت ندارد بزرگی يا سخافت را به جملات نسبت بدهد . يا کلمه‌ی ِ « نامتناهی » را در نظر بگيريد . مردم می‌گويند متناهی قادر به فهم ِ نامتناهی نيست ؛ امّا اگر شما از ايشان بپرسيد که « منظور ِ شما از نامتناهی چيست ، و ذهن ِ انسان به چه معنی نامتناهی است ؟ » فوراً اوقاتشان تلخ می‌شود . در حقيقت کلمه‌ی ِ « نامتناهی » معنی ِ کاملاً دقيقی دارد که رياضي‌دان‌ها به آن داده‌اند و مثل ِ هر نکته‌ی ِ رياضی ِ ديگری به‌خوبی قابل ِ فهم است .


داشتن ِ تجربه در بيرون کشيدن ِ بار ِ عاطفی از کلمات و قرار دادن ِ معنی ِ روشن ِ منطقی به جای ِ آن برای ِ کسی که بخواهد در بلوای ِ تبليغات ِ هيجان‌آميز حواس‌اش پرت نشود بسيار مفيد است . در 1917 وودرو ويلسون اصل ِ بزرگ ِ خود مختاری ِ ملل را اعلام کرد ، که بر حسب ِ آن هر ملّتی حق داشت حاکم بر امور ِ خود باشد ؛ ولی متأسّفانه فراموش کرد تعريف ِ کلمه‌ی ِ « ملّت » را به اصل ِ خود ضميمه کند . آيا ايرلند يک ملّت است ؟ بله ، البتّه . آيا اولستر ِ شمال ِ شرقی يک ملّت است ؟ پروتستان‌ها گفتند بله ، کاتوليک‌ها گفتند نه ، و کتاب ِ لغت هم در اين باب ساکت بود . تا به امروز هم هنوز اين مسئله لاينحل مانده است ، و مناظراتی که در اين باب صورت می‌گيرد در سياست ِ ايالات ِ متّحده نسبت به بريتانيای ِ کبير مؤثّر خواهد بود . در زمان ِ کرنسکی يک خانه‌ی ِ تک در پتروگراد ِ آن زمان خود را يک ملّت اعلام کرد و به‌حق برای ِ آزادی ِ خود به تلاش پرداخت و از پرزيدنت ويلسون تقاضا کرد که پارلمان ِ جداگانه‌ای برای ِ آن خانه تشکيل دهد . منتها مردم گفتند که اهل ِ آن خانه شورش را درآورده‌اند . اگر پرزيدنت ويلسون در دقّت ِ منطقی تعليم يافته بود ، ضميمه‌ای به اصل ِ خود می‌افزود و می‌گفت که غرض از ملّت جماعتی است که از فلان تعداد کمتر نباشند . منتها اين ضميمه به اصل ِ ويلسون صورت ِ دلخواه و اختياری می‌داد و قوّت ِ تأثير ِ آن را از ميان می‌برد .


ترجمه‌ی ِ مسائل به صورت ِ انتزاعی
يکی از فنون ِ مفيدی که فلسفه‌ی ِ علمی به انسان می‌آموزد عبارت است از تبديل ِ مسائل از صورت ِ ملموس به صورت ِ انتزاعی . مثلاً اين مسئله را در نظر بگيريد : آيا مردم ِ ايرلند حق داشتند اعتراض کنند به اين که با بريتانيای ِ کبير جزو ِ يک دولت ِ دموکراتی قرار بگيرند ؟ هر امريکايی ِ راديکالی خواهد گفت بله . آيا مسلمانان هم در مقابل ِ هندوها همين حق را دارند ؟ از ميان ِ ده نفر راديکال ِ امريکايی نه نفر در جواب ِ اين سؤال سابقاً می‌گفتند نه . من نمی‌خواهم بگويم که هيچ کدام از اين دو مسئله از راه ِ تبيين ِ انتزاعی حل خواهند شد ، ولی می‌گويم که اگر به جای ِ آن دو مسئله‌ی ِ مشخّص يک مسئله‌ی ِ انتزاعی قرار دهيم که در آن حروف ِ الف و ب جای ِ ملل يا جوامعی را که ما نسبت به آن‌ها تعصّب داريم بگيرند ، خيلی آسان‌تر خواهد شد که ببينيم در رسيدن به راه ِ حلّ ِ بی‌طرفانه چه ملاحظاتی بايد در نظر گرفته شود .
مسائل ِ سياسی را نه با درست انديشيدن ِ تنها می‌توان حل کرد ، و نه با درست احساس کردن ِ تنها . درست انديشيدن ممکن است در بررسی ِ واقعيّات ِ امور مؤثّر باشد ، امّا برای ِ آن که دانش نيروی ِ حرکت به دست آورد احساس ِ درست لازم است . اگر ميل به رفاه ِ عمومی وجود نداشته باشد ، هيچ دانشی باعث ِ اقدام به کاری که افزايش ِ سعادت ِ نوع ِ بشر در آن باشد نخواهد شد . ولی بسياری از مردم ممکن است تحت ِ تأثير ِ شهوات بد عمل کنند و خودشان ندانند که چه می‌کنند ، و چون به محض ِ تفکّر و تعقّل موضوع برای‌شان مدلّل شود غالباً می‌توان آن‌ها را وادار کرد طوری عمل کنند که از آن کمتر زيان و ستيزه برخيزد . من يقين دارم که اگر مدارس در سراسر ِ جهان به وسيله‌ی ِ يک مرجع ِ بين‌الملّی اداره می‌شدند ، و اگر اين مرجع استعمال ِ کلماتی را که برای ِ ايجاد ِ شور و هيجان به‌کار برده می‌شوند روشن می‌کرد ، نفرتی که اکنون ميان ِ ملل و ارباب ِ عقايد و احزاب ِ سياسی هست به‌زودی ناپديد می‌شد و حفظ ِ صلح در جهان کار ِ آسانی می‌بود . فعلاً کسانی که طرف‌دار ِ روشن‌انديشی و مخالف ِ دشمنی‌های ِ متقابل ِ خانه‌برانداز هستند بايد به کار ِ خود ادامه دهند ، نه فقط بر ضدّ ِ شهواتی که طبيعت ِ انسان به آن‌ها تمايل دارد ، بلکه نيز بر ضدّ ِ نيروهای ِ متشکّل ِ تعصّب و زورگويی ِ ديوانه‌وار . در اين مبارزه انديشه‌ی ِ روشن ِ منطقی ، هرچند فقط يکی از عوامل است ، سهم ِ مهمّی بر عهده دارد .


&
منابع :
تاريخ ِ فلسفه‌ی ِ غرب . 2 جلد . برتراند راسل . ترجمه‌ی ِ نجف دريابندری . نشر ِ پرواز ، 1365 . ( چاپ ِ اوّل ِ نشر ِ پرواز . پيش‌تر چهار بار چاپ شده است . )
عرفان و منطق . برتراند راسل . ترجمه‌ی ِ نجف دريابندری . شرکت سهامی کتابهای جيبی . چاپ ِ دوّم ، 1362 .


?
يادآوری : يادداشت‌های ِ پابرگ از اين ناچيز است .
[1] عرفان و منطق ، صص 249 – 243 .
[2] به نظر می‌رسد که نادرستی ِ چاپی باشد ، به جای ِ « بين‌المللی » ، امّا از آنجا که در چند سطر ِ بعد – و نيز اواخر مقاله - باز هم به همين صورت آمده در آن تغييری ندادم .
[3] کلبيّون ، پيروان ِ فيلسوف ِ مشهور ِ يونانی ، ديوجانس ، بوده‌اند :
-------------------دي شيخ با چراغ همی‌گشت گرد ِ شهر
-------------------کز ديو و دد ملولم و انسانم آرزوست
-------------------گفتند يافت می‌نشود جسته‌ايم ما
-------------------گفت آن که يافت می‌نشود ، آنم آرزوست
راسل ، در « تاريخ ِ فلسفه‌ی ِ غرب » ( که آن را هم ارباب دريابندری ترجمه کرده ) در فصل ِ بيست و ششم در باره‌ی ِ کلبيان و شکّاکان بحث کرده است . چند سطری می‌آورم :
« مکتب ِ کلبيان به توسّط ِ بنيان‌گذار ِ آن ، ديوگنس ( ديوجانس ) از عقايد ِ آنتيس‌تنس – يکی از شاگردان ِ سقراط که بيست سالی از افلاطون بزرگ‌تر بود – گرفته شده است ...
ديوگنس بر آن شد که همچون سگ زندگی کند ، و به اين سبب او را کلبی ناميدند . به همه‌ی ِ قراردادها – از دين و آداب و رسوم گرفته تا خانه و خوراک و پوشاک و پاکيزگی – پشت ِ پا زد . می‌گويند که ديوگنس در تشتی می‌زيسته ؛ امّا گيلبرت ماری اطمينان می‌دهد که اين گفته اشتباه است : تشت نبوده و خمره‌ی ِ بزرگی بوده ، از نوعی که در زمان ِ قديم برای ِ دفن ِ اجساد به‌کار می‌برده‌اند . ديوگنس مانند ِ جوکيان ِ هندی با دريوزه روزگار می‌گذراند . برادری ِ خود را نه فقط با نوع ِ بشر ، بلکه با جانوران نيز اعلام کرد ... » ( جلد 1 ، ص 336 و 337 )
[4] که دست شست ، و حکم ِ به چليپا آويختن ِ پسر ِ انسان را امضا کرد .

Monday, June 26, 2006

شب ِ حلاج

از : پوکه‌باز
مشغله‌ی اغلبِ نويسندگان ما، دستِ‌كم از مشروطه به اين طرف، ظاهرِ مذهب بوده است.
شيعه و ظاهرِ شريعتش مايه‌های ذهنِ اين انسانِ ايرانی است، ولی نه كه برای فهميدن ، اين درگيری با مذهب فقط برای خنديدن است. مذهبی كه هميشه درشكلِ‌ سياسی‌اش شريك نيمی از قدرتِ حاكميت بود و هست در خفا ـ ولی اين رياكاری نمودِ عام پيدا كرد ـ انكار دنيا به زبان و شهوتِ‌ تسخيرِ‌ تمامِ‌ زوايای زندگی د رعمل
دغدغه‌ی هدايت افشای دورويی‌های مذهب است
دغدغه‌ی تمامِ نويسندگان ما برخورد با همين وجه ريايی و عامِ مذهب است. مذهبِِ ‌سياسی شده‌ای كه زشت‌ترين شكل و مخوفترين نوعِ ‌مذهب است، دست از سر ما برنداشته. ما هم ولی فقط از آن لطيفه‌ای پرداخته‌ايم و خنديده‌ايم ـ همين
... چون به خلوت می‌رود آن كار ديگر می‌كند
ده ‌دوازده قرن درگيریِ شديدِ انسانِ ايرانی با خدا و شيطان در جلوه‌ی آثار عارفان را نديديم ولی به همان حدت به شكل‌های مسخره و روايت‌های ظاهريش خنديديم
چون فهميدن و باز كردنِ زبانِ‌ فهم در بازارِ خودفروشی سر به دار می‌داد
آغاز مدرنيسم، فرديت، تقابل انسان با هستی و آغازِ تفكر ـ تمامِ‌اين‌ها ريشه‌‌اش در انديشه‌های عارف بود ـ عارفِ‌ ايرانی كه ناگهان خودش را با مذهبِ رسمی و عمومی، با شريعت در تقابل می‌ديد.
و ما فقط خنديديم
ولی فقط خنديديم
و شعورمان هی پس رفت پشت ِ خنده‌های هرز ـ برای ماندن
هرز ماندن
هرزگی كردن آسان است
انديشه‌ی بازاری چه خريدار كه ندارد كه حلاجك رعنا مگر آن‌همه آسان چريكِ فدايی خلق نشد ـ چه‌گوارای ايرانی
چه‌گوارا را بورژوازی به گا نداد
چه‌گوارا را انديشه‌ی بازاری به گه كشيد
يك عكسِ شيكِ بی بُعد و پهلو كه مفت می‌شد تكثيرش كرد
مثلِ مرگ ـ مثلِ مفهومِ مرگ، از 57 به بعد
روزی ‌هزار‌هزارخبر مرگ و تصويرِ جسد ـ مرگ از در و ديوار كه ببارد ارزان می‌شود
ارزان حقير است
ارزان آسان است
حقارت آسان است
شب و روز تحقيرِ شبانه‌روزی
و از اين حقارت چه می‌آيد بيرون
يك مشت جوكِ مسخره‌ی چی
به چی می‌خنديم
خدا و صد و چندسال است داريم به چی می‌خنديم؟
به كی؟

$
ادامه

Thursday, June 22, 2006

جهان بر پرتگاه ِ آزمون

وقايع ِ اين دو‌سه‌چند سال ِ گذشته ، و به‌ويژه يک‌ساله‌ی ِ اخير ، اندک‌اندک مرا به سوی ِ اين باور می‌برد که مدّعيان ِ نظم ِ نوين ِ جهانی ، حقوق ِ بشر و اعلاميّه‌ی ِ آن ، و اين انبوه ِ سازمان‌ها و مراکز ِ دفاع از اين پلغوت ِ شيرين ، همه و همه کشک‌سابان‌اند و نه بيشتر .


همين حالا ، کشنده‌ی ِ زهرا کاظمی ، اين جنايت‌کار ِ مخوف – که من از حتّی نگاه‌کردن به چشم‌های ِ او ، در عکس‌اش نيز ، وحشت دارم – به نمايندگی از سوی ِ تمامی ِ کشندگان ِ انسان ، آمده است تا بر کُسّ ِ مادرک ِ تک‌تک ِ شما مدّعيان ِ حقوق ِ بشر تف بيندازد ...

-------------------گر نگيريدش ، به قيفی معتبر
-------------------ريد بايد در حقوقات ِ بشر

طرز ِ رفتار ِ جهانی با « جمهوری ِ اسلامی » - يا همان « ايران » ! - ، به نظرم تمسخرآميز می‌آيد و بوی ِ گند می‌دهد . به ريش و پيش ِ ما بيچاره‌مردم می‌خندند و به مصداق ِ ضرب‌المثل ِ « خود گوزی و خود خندی » ، دم‌به‌دم ، گند ِ آن را شور و واشور می‌دهند .

اندک‌اندک به اين باور می‌رسم که دنيا جای ِ پست و پلشت و نکبتی است . از سويی ، می‌بينم با اين دو چشم ِ سر ِ خود ( منظورم اين است که با چشم ِ کون‌ام نمی‌بينم ؛ وگرنه من ، دو چشم هم بر لمبرين ِ خود دارم که گايندگان‌ام را خوب می‌بيند و به خاطر می‌سپارد ) که ايرانی آنقدر هزارپاره شده که وصله‌کردن‌اش عملاً به حيطه‌ی ِ محال پيوسته ؛ و از سوی ِ ديگر ، خوب که می‌نگرم ، همه‌ی ِ غوغا را بر سر ِ غارت می‌بينم .

امريکای ِ جهان‌دار ، اسير ِ مشتی کهنه‌رهزن ِ جهان ، و يک فقره ودکاخور ِ خرس‌گای ِ بی‌مصرف ( در حيرت‌ام که پوشکين و گوگول و تولستوی و داستايفسکی و ... از کجای ِ اين نکبت‌کشور بيرون آمده‌اند . ای ناموس و قاموس‌ات را گاييدم هيولا ، کمونيسم ، روسيّه . ) و آن حقير آشغال : ريده‌ی ِ مائوی ِ پفيوز : چين ِ گُه ، شده است ؛ و مرعوب ِ « ارهاب عدوّ الدّين » ِ هيولا .

اندک‌اندک دارم برمی‌گردم .
همين روزها‌ست که بروم « چکامه‌ی ِ ستايش » را بردارم و به جای‌اش ، دردمندانه ، هجو کنم اين « آغازه‌ی ِ هزاره‌ی ِ درمان » را !

به‌زودی ، روزی خواهد آمد که معنای ِ مماشات را خواهيد فهميد . دير خواهد بود زمانی که دريابيد که هيولا اصولاً اهل ِ مماشات نيست ؛ مگر وقتی که نتواند .


جهان بايد خود را برای ِ فاجعه‌ای هولناک آماده کند ؛ اگر امريکا همين‌طور شف‌شف‌کنان ...


?
آدينه ، دوّم ِ تيرماه ِ 1385 . 4 و 20 دقيقه .

Tuesday, June 20, 2006

مرتيکه !

من که به شما جسارت نمی‌کنم ،
امّا جناب ِ شاعر ِ ملّی ! [+]
مکن است بفرماييد در اين 27 سال « ملّ » تان کجا بوده ؟
البتّه از شما توقّع نيست . شما شاعر ِ بزرگ ِ ملّی هستيد ، مارک داريد ، ارزشمند هستيد ؛ هرچه شما بگوييد درست است قربان !
من دهن‌اش را با مشت خورد می‌کنم کسی که به شما اهانت کند و بگويد کيرم توی ِ قصيده‌هايتان شاعر ِ ملّی . باور کنيد می‌زنم .

Monday, June 19, 2006

چاره‌ی ِ پايدار داشتن ِ حکومت‌های ِ ستمگر ( تورانی )

حکومت‌های ِ ستمگر خود را به دو چاره‌ی ِ متضاد پايدار توانند داشت : يکی چاره‌ای است که از ديرباز معمول بوده است و بر سنن ِ اين حکومت‌ها تکيه دارد و هنوز نيز از طرف ِ بيشتر ِ حکومت‌های ِ ستمگر به‌کار‌بسته می‌شود . بيشتر ِ مختصّات ِ آن را به « پرياندر » ِ کورنتی نسبت می‌دهند ، ولی احتمال دارد که بيشتر آن‌ها را از شيوه‌ی ِ حکومت ِ ايرانيان اقتباس کرده باشند . [ در اينجا مختصّات ِ اين روش را برمی‌شمريم ، ] اگرچه قبلاً بيشتر ِ آن‌ها را ضمن ِ بحث از راه‌های ِ ايمن‌داشت ِ حکومت ِ تورانی ياد کرده‌ايم .
[ نخست ] نابود‌کردن ِ مردان ِ برجسته و از‌ميان‌بردن ِ گردن‌فرازان .
[ دوّم ] منع‌کردن ِ خوان‌های ِ همگانی و باشگاه‌ها ، و آموزش ، و به‌طور ِ‌کلّی هر وسيله‌ای که بر اعتماد ِ مردم به يکديگر بيفزايد و آنان را [ دانا و ] برمنش گرداند .
[ سوّم ] منع‌کردن ِ انجمن‌های ِ فرهنگی و مجامع ِ بحث و گفتگو و جلوگيری از آشنايی ِ مردم با يکديگر ( زيرا آشنايی ، فزاينده‌ی ِ تفاهم است ) .
[ چهارم ] بازبينی در کارهای ِ مردم و واداشتن ِ ايشان به آمد‌و‌رفت و گردش در پيرامون ِ کاخ ِ شاه ( منظور از اين حکم آن است که کار و رفتار ِ مردم از ديد ِ شاه پنهان نماند ، و مردم نيز چون [ بر اثر ِ ترس ] هميشه چاکرانه رفتار می‌کنند ، به پستی خو می‌گيرند ) ؛ و به‌کار‌بردن ِ همه‌ی ِ چاره‌های ِ ديگری از اين‌گونه که نزد ِ ايرانيان و مردم ِ بربر ِ ديگر معمول است ( زيرا همه‌ی ِ آن‌ها دارای ِ اثر ِ يکسان‌اند ) .
[ پنجم ] برگماشتن ِ جاسوسان و خبرچينان ، تا از کارها و گفته‌های ِ مردم آگاهی دهند ، مانند ِ زنان ِ سخن‌چين ِ سيراکوز ، يا « تيزگوشانی » که « هيرون » [ برای ِ جاسوسی ] به انجمن‌ها و ميدان‌ها می‌فرستاد ( زيرا مردم چون از جاسوسان بترسند ، زبان ِ خويش را نگه‌می‌دارند ، و اگر بی‌پروا سخن گويند ، چه‌بسا که رازشان از پرده بيرون افتد . )
[ ششم ] نفاق‌انداختن ميان ِ مردم ، ميان ِ دوستان ، ميان ِ تهی‌دستان ، و ميان ِ خود ِ توانگران .
[ هفتم ] شيوه‌ی ِ ستمگران چنين است که مردم ِ تهی‌دست را بی‌ساز‌و‌برگ کنند تا مردم از يک‌سو نتوانند نيرويی مسلّح برای ِ خود فراهم آورند ، و از سوی ِ‌ديگر چنان به کار ِ معاش ِ روزانه‌ی ِ خود گرفتار باشند که مجال ِ توطئه نيابند ...
[ هشتم ] وضع ِ ماليات ِ سنگين ...
[ نهم ] برافروختن ِ آتش ِ جنگ ، که نيرنگ ِ ديگر ِ ستمگران برای ِ سرگرم‌کردن ِ مردم و نيازمند‌کردن ِ آنان به سرداران [ و فرماندهان ِ سپاه ] است .
شاهان برای ِ ايمنی ِ خويش به درباريان ِ خود متّکی‌اند ؛ ولی ستمگران بر ياران و خويشاوندان ِ خود اعتماد ندارند ، زيرا می‌دانند که اگر همه‌ی ِ مردم [ فقط ] بدخواه ِ اويند ، درباريان و بزرگان ، هم بدخواه ِ اويند و هم نيرومندند .
[ دهم ] به‌کاربستن ِ روش‌های ِ خاصّ ِ دمکراسی ِ افراطی ، مانند ِ مسلّط‌کردن ِ زنان بر خانواده‌ها تا از رازهای ِ شوهران ِ خود خبر دهند ، يا خطاپوشی و خوش‌رفتاری در حقّ ِ بندگان تا از خداوندان ِ خويش سخن‌چينی کنند . بندگان و زنان هيچ‌گاه بر ضدّ ِ ستمگران توطئه نمی‌کنند ، زيرا در پرتو ِ حکومت ِ آنان به آسايش و نعمت ِ بيشتری می‌رسند ؛ و به همين دليل پشتيبان ِ دمکراسی نيز هستند ( زيرا در دمکراسی ، توده‌ی ِ مردم می‌خواهند حاکم ِ مطلق باشند ) . حکومت‌های ِ تورانی و دمکراسی ، هردو ، چاپلوسان را بزرگ می‌دارند : دمکراسی‌ها مردم‌فريبان را – زيرا مردم‌فريبان [ که به‌حق بايد « درباريان ِ دمکراسی » ناميده شوند ] ستايش‌گر ِ توده‌ی ِ مردم‌اند – و ستمگران ، کسانی را که سر بر آستان ِ ايشان دارند ؛ چنان‌که شيوه‌ی ِ همه‌ی ِ چاپلوسان است . به همين سبب ، ستمگران دوستار ِ فرومايگان‌اند زيرا چاپلوسی را خوش‌دارند ؛ ولی هيچ آزاده‌ای نيست که زبان به ستايش ِ ايشان گشايد . مردان ِ بزرگ‌منش چه‌بسا فرمانروايان ِ خود را دوست بدارند ، ولی هرگز از آنان تملّق نمی‌گويند . و کارهای ِ پست را مردان ِ پست بايد ...
و از نشانه‌های ِ شهريار ِ ستمگر يکی آن است که از مردان ِ برمنش و آزادکام بيزار است ، زيرا اين صفات را فقط از آن ِ خود می‌داند و چنين می‌پندارد که هرکس که غرور ِ او را با غرور پاسخ دهد و آزاده باشد ، از امتياز ِ مقام ِ او می‌کاهد و به قدرت ِ شهريارانه‌اش گزند می‌رساند . از اين روست که مردان ِ گرانمايه و يکدل ، هميشه منفور ِ ستمگران‌اند . و نشانه‌ی ِ ديگر ِ شهريار ِ ستمگر آن است که چه بر سر ِ خوان ِ خويش و چه در بزم‌های ِ ديگران ، صحبت ِ بيگانگان را بر شهروندان رجحان می‌نهد ، زيرا اينان را دشمن ِ خود می‌پندارد ، ولی آنان را بی‌زيان می‌داند و هميشه نزد ِ خود می‌پذيرد .
اين‌ها بود روش‌های ِ حفظ ِ حکومت ِ ستمگر ، که همچنان‌که ديده می‌شود ، همه با تباه‌کاری و بدسرشتی آميخته است ؛ و می‌توان همه [1] را در سه عنوان مختصر کرد ، زيرا که ستمگران بيش از سه هدف ندارند :
نخست ، دلسرد کردن ِ مردم . انسان ِ دلسرد و نوميد هيچ‌گاه در پی ِ توطئه برنمی‌آيد و دسيسه بر ضدّ ِ کسی نمی‌چيند .
دوّم ، بی‌اعتماد کردن ِ مردم به يکديگر ؛ زيرا اگر مردم به يکديگر اعتماد نداشته باشند ، به نيرو با حکومت ِ ستمگر برنمی‌آيند . از اين رو ، ستمگران با مردان ِ شريف ، هميشه سر ِ ستيزه دارند . اين‌گونه مردان به حال ِ حکومت خطرناک‌اند ، زيرا ننگ ِ بندگی را بر خود نمی‌پذيرند ؛ با همه‌ی ِ مردم ، و به‌ويژه با يکديگر يکرنگ‌اند ، و اعتماد می‌ورزند ، و هيچ‌گاه راز ِ کسی را آشکار نمی‌کنند .
سوّم ، ناتوان‌کردن ِ مردم از عمل . وقتی مردم همه بی‌ساز‌و‌برگ باشند ، کسی يارای ِ ستيزه با ستمگران ندارد .
پس ، همه‌ی ِ تمهيدهای ِ ستمگران را به يکی از اين سه هدف می‌توان نسبت داد : بی‌اعتماد کردن ِ مردم به يکديگر ، و نوميد کردن ، و ناتوان کردن ِ آنان ؛ و اين سه اصل ، بنياد ِ همه‌ی ِ کارهای ِ ايشان است ...

&
ارسطو . سياست . ترجمه‌ی ِ دکتر حميد عنايت . انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی . چاپ سوّم ، 1371 . ( کتاب ِ پنجم . صص 249 – 246 )
[ تايپ : چهارشنبه ، 24 خرداد ِ 1385 .( تأکيد – پررنگ کردن ِ واژه‌ها ، از من است . ) ]

$
عکس چند صفحه از کتاب : 247 _ 246 ، 249 _ 248 ، 251 _ 250 ، 253 _ 252 ، 255 _ 254 .

?
[1] متن : همه‌ی ِ آنان . – و به نظرم اين نادرست است . می‌توان گفت : همه‌ی ِ اين روش‌ها .

Sunday, June 18, 2006

المجلّقات الرّبعه - VI



VI

خير ِ گور ِ بابامون
اومديم يه دس جلق بزنيم .


-------------بگم چيکارِت نکنه خواهر ِ دينی !


شعر چيه !
کُس خوبه !!
نيست ؟ - دنيا که به‌هم‌نخورده .


-------------بگم چيکارِت نکنه خواهر ِ دينی ؟


والله اهلِش نبوديم
جلقی‌مون کردی تو کردی


نيگا نکن خواهر ِ دينی .
خرابِتيم ،
نکن ، نکن ، نکن ...


?
-------------------شنبه ، 20 خرداد ِ 85

المجلّقات الرّبعه - III


اوّلين روزی که يکی از دوستان يک CD ِ خفنگ برايم آورده بود ، هيچ‌کس خانه نبود .
CD را گذاشتم .


------------در دلم عشق ِ کُسی جوشيد
------------يادم از جلق ِ قضا آمد !


نشستم
شلوار کندم و شورت
بر سر نهادم و
نشستم .


روی ِ صندلی
پشت ِ ميز
رو به مانيتور
مست ِ خراب ، خراب‌مست
به اندازه‌ی ِ يک رکعت ِ حسابی
جلق زدم ،
-------خواهر ِ دينی !


بعد که به بچّه‌ها می‌گفتم می‌خنديدند ، و ناباور
چه کسی باور می‌کند که اينجا را ديگر مهدی ِ سهرابی راست است ؟


به کيرم که باور کنيد يا نکنيد .


?
-------------------شنبه ، 20 خرداد ِ 85

المجلّقات الرّبعه - II


ميان ِ شعر و جلق
مردّد مانده‌ام


قطع می‌شود و وصل می‌شود ، و حالا وصل نيست تلفن .
آغاسی کُس‌های ِ قديمی می‌خواند و صدايش
انگار
-----از چاه ِ قرون و اعصار .


به کيرم نگاه می‌کنم
--------------آويزان
خايه‌ام می‌گويد : هر چهارتايتان آويزان‌ايد .
امّا در تاريخ ِ بيداری چيز ِ ديگری آمده است .


دوباره به کيرم نگاه می‌کنم
او را کير می‌نامم
--------------من
نام می‌گذارم بر او
و حالا به حساب می‌آيم


جان ، جيگر !
( منظورم به عکس بود . نه اين يکی . قبلاً آمده بود . شايد دوباره بيايد . )


باز‌هم بايد به کيرم نگاه کنم ؛
امّا اين‌بار بلند می‌شوم و آنقدر با دودولم ور می‌روم که موفّق به ادای ِ فريضه‌ی ِ جلق شوم ، خواهر ِ دينی !


?
-------------------شنبه ، 20 خرداد ِ 85

المجلّقات الرّبعه - I


خواهر ِ دينی !
اين چه بود که بيخ ِ گوش ِ ما سردادی عشق ؟


و عکس .
يادم آمد . يادم آوردی ، خواهر ِ دينی !


الآن مقداری به اصحاب ِ کهف شبيه است نه دودول .
امّا پيش از‌ين بود ، و بعد از‌ين به‌شتاب .


اسکرين‌سيور . عکس ، سکس ، و جلق .


با هر عکسی سه بار « جان » گفتيم
و شش بار به دودول ِ خود دست کشيديم ،
---------------------------نرم
---------------------------سفت
---------------------------خشن
---------------------------با آخ
---------------------------با اوخ


چنار ، سپيدار ، مُنار
قبّه و رواق ِ شبستان


ای وای خواهر ِ دينی !


اين‌ها را من بلد نبودم .
اين چه بود که بيخ ِ گوش ِ ما سردادی عشق !


عکس ، سکس ، و جلق .


پاينده باشی خواهر ِ دينی !!


?
-------------------شنبه ، 20 خرداد ِ 85

آيا فقط ما نرينگان جلق می‌زنيم ؟

----------------------------هيچ‌کس بی دامن ِ تر نيست ، امّا پيش ِ خلق
----------------------------ديگران پوشند و ما بر آفتاب افکنده‌ايم
-------------------------------------------مولانا صائب ِ تبريزی
شما هم بعله !
در وبلاگ ِ عزيز ِ « فرياد ِ بی‌صدا » ، که از وقتی آن را ديده‌ام ، هميشه می‌خوانمش ، نوشته‌ای آمده با عنوان ِ « طب‌الاسلام ، درمان ِ جلق‌زدگی در مردان » . موضوع ِ اين نوشته‌ی ِ طنز – هزل‌گونه ( که البتّه به نظر ِ من ، ناپخته از فر بيرون آمده و بايد بهتر از اين‌ها می‌بود ) جلقيدن ِ ما آقايان است . نويسنده می‌کوشد طیّ ِ يک سلسله اندرز ، راه‌کارهايی برای ِ غلبه بر اين عادت ِ بد ارائه دهد .
در اين که در نرينه‌مردان ِ ايرانی – و بلکه به‌طور ِ‌کلّی : نرينگان ِ مُسلم‌جماعت - ، جلق‌زدن امری است بسيار شايع ، هيچ ترديدی نيست ؛ الّا اين‌که ، گُمان می‌کنم اين اواخر ، به واسطه‌ی ِ تولرانس ِ بانوان ، قدری رو به کاهش نهاده باشد .
علی‌الاصول ، جلق ِ مردان نسبت ِ کاملاً مستقيف دارد با :
1 – شرايط ِ کلّی ِ اجتماعی ِ مرتبط با چند و چون ِ توانستگی ِ دادش ِ بانوان . ( در «‌خواهستگی‌» که هرگز شکّی نبوده است ! )
2 – روحيّه‌ی ِ عمومی ِ بانوان ؛ که به ناز و پوز گرايش داشته باشند يا گشاده‌رو باشند و اهل ِ دهش !
در ادب ِ فارسی ، اسناد و مدارک ِ بی‌شمار می‌توان يافت از سوابق ِ اين عمل ِ شريف . علی‌العُجالة ، تصوّر می‌کنم که در آثار ِ پيش از سده‌ی ِ هفتم و هشتم ِ هجری ، و مشخّصاً پيش از سعدی و عبيد ، نمونه و موردی که حاکی از اعتراف به جلق ِ مردان باشد سراغ ندارم .
اگرچه ممکن است برخی نگارنده را بيکاره و خل‌و‌چل تصوّر کنند ، امّا بايد بگويم که بسی بسيار پژوهش‌های ِ لازم هست که انجام نگرفته ؛ و از آن‌جمله است : سکس و متعلّقات ِ آن ، در ادب ِ فارسی .
دانشگاه‌های ِ ما که مرخّص‌اند . بيرون ِ از آن نيز ، انگيزه لازم است و امنيّت ِ آخور ؛ که متأسّفانه از ما سلب شده .
در هر حال ، اينجا می‌خواهم متقابلاً به خانم‌ها هجومی ببرم ، و عرض کنم که : شما نيز هم بعله !
البتّه ترديدی نيست که نياز ِ بانوان به جلق ، به‌هيچ‌رو قابل ِ قياس با نياز ِ ما مردان نبوده و نيست . اوّل از همه به خاطر ِ اين که خانم‌ها تودارتر از ما مردان‌اند ؛ و در عين ِ اين که گفته‌اند شهوت ِ زنان 9 برابر ِ مردان است ، توان ِ صبر ، و تحمّل ِ محروميّت ِ ايشان – دست ِ کم در اراضی ِ اسلامی – خيلی بالاتر از مردان بوده و هست . دو ديگر به اين دليل که : مرد بايد پی ِ زن بدود ، امّا زن کافی است که بخواهد که بدهد !
ممکن است اين معامله و موازنه در بعضی ممالک ِ متمدّن بر‌هم‌خورده باشد ؛ امّا در کشور ِ ما ، بوده ، و هنوز هم هست ؛ و بلکه تا مدّتی ، همچنان ، خواهد بود .
پس طبيعی است که شما بانوان کمتر از ما آقايان جلق زده‌ايد و می‌زنيد . امّا به اين معنی نيست که پديده منحصر به ما باشد .

مولانا عبيد می‌فرمايد :
-------------------کُس گفت به کير : دير و زودم تو بهی
-------------------وز جان و دل و بود و نبودم تو بهی
-------------------از نيمه‌ی ِ شمع و کير ِ کاشی و اديم
-------------------ديدم همه را و آزمودم ؛ تو بهی ! [1]
چنانچه تأمّل شود ، در اين رباعی ِ مولانا عبيد ، بسی نکته‌ها هست :
1 – اثبات می‌شود که بانوان نيز بعله !
2 – اشاره دارد صراحةً به ابزار آلات ِ مورد ِ استفاده‌ی ِ ايشان .
بايد يادآوری کنم که « نيمه‌ی ِ شمع » را همه می‌شناسيد ؛ و امّا ، « کير ِ کاشی » ابزاری بوده به شکل و هيئت ِ ذکر ، که از چرم و يا ديگر اجناس ِ خاص می‌ساخته‌اند و به کار ِ بانوان ِ حشری می‌آمده . ( من ، جای ِ ديگر ، مختصر توضيحی در اين باره داده‌ام . )
باز در يک رباعی ِ ديگر می‌فرمايد :
-------------------ديدم زنکی ساخته از چرم ذکر
-------------------بربسته که گادنی کند چون خر ِ نر
-------------------گفتم که به کُس مخند ، کيرم بنگر
-------------------بربسته دگر باشد و بررُسته دگر ! [2]
باز هم چنان‌که ملاحظه می‌شود ، نمی‌توان پيشينه‌ی ِ چندان دوری برای ِ اين فقره جست .
اين‌همه ، نشان از آن دارد که برخی افعال ، و در اين‌جا مشخّصاً جلق‌زدن ِ مرد و زن ، در گذشته‌ی ِ تاريخی ِ ما ، چندان مورد ِ اقبال نبوده .[3]
تصوّر می‌کنم که در گشودن ِ گره ِ اين معمّا نيز ، می‌بايست « اسلام » را در نظر داشت . بايد خاطر‌نشان کنم که تأثير ِ فرهنگی – زيستی ِ اسلام ، بيشتر ، از سده‌ی ِ پنجم ِ هجری به بعد شروع شده ، و حرکتی نسبةً کند هم داشته . فرهنگ ِ ايرانی خيلی پرزور بوده . افسوس !

نمونه‌ی ِ ديگر از اشعار که به ذهن دارم ( چون قرار کرده‌ام که برای ِ نگارش ِ اين يادداشت ، کاملاً وبلاگ‌نويسانه رفتار کنم و از جايم جُم نخورم ! فقط برای ِ نقل ِ‌قول‌ها ، و ارائه‌ی ِ مآخذ ِ مستندات ، به کتاب نگاه خواهم کرد ؛ احياناً ! ) دو بيت شعر از مولانا شفايی اصفهانی است . در يکی فرمايد :
-------------------اگرش حاجت اوفتد به خلال
-------------------می‌کند کير ِ کاشی استعمال
يادم نيست ( شايد هم معلوم نيست ) که اين را در هجو ِ زنی گفته يا مردی ؟
در مورد ِ ديگر ، مشخّصاً خطاب به يک مرد می‌گويد :
-------------------خاتون ِ تو بر صورت ِ ديوار زند جلق
-------------------در خانه مده راه جوان ِ کنبی را !
جوان ِ کنبی ، ظاهراً يعنی جوان ِ بنگی .

بيت ِ اخير نشان می‌دهد که بوده‌اند برخی بانوان که اگر بر ديوار نيز نقش ِ مرد می‌ديده‌اند ، با آن جلق می‌زده‌اند .
باز هم می‌گوييد که فقط مردان جلق می‌زنند ؟!
شايد اگر عمر و وقتی بود ، يک‌چند صفحه‌ی ِ ديگر هم نوشتم . نکته‌ها و مسائل ، زياد است . مثلاً می‌توان به ريز ِ اسناد ِ اين اعمال در ادب ِ فارسی پرداخت ؛ و يا در مثلاً ضرب‌المثل‌ها ؛ يا در قصّه‌گونه‌ها و لطيفه‌های ِ قديم و جديد .
اين‌جا ، فقط يک مورد ِ بسيار جالب را ، حُسن ِ ختم ِ مقال ، نقل می‌کنم :
زنی نزد ِ پزشک می‌رود که مثلاً فُلانه درد دارم ، حالم اين‌طور می‌شود و آن‌طور . پزشک معاينه‌ای می‌کند و دستور ِ آزمايش می‌دهد . آزمايش را که می‌بيند ، به خانم می‌گويد : تبريک عرض می‌کنم . شما حامله‌ايد .
زن با ناباوری ِ خاصّی ، اعتراض می‌کند که : اشتباه می‌کنيد آقای ِ دکتر ؛ بايد عرض کنم که من چهار سال است شوهرم مرده .
پزشک می‌گويد : خانم ! کار ِ من اين است . من اين‌طور تشخيص می‌دهم ؛ حالا اگر حرف ِ مرا نمی‌پذيريد ، بفرماييد جای ِ ديگر هم برويد .
زن برگه‌ی ِ آزمايش را می‌گيرد و نزد ِ پزشک ِ ديگری می‌رود . پزشک ، پس از معاينه ، می‌گويد : مشکلی نيست خانم ؛ شما حامله‌ايد .
زن اعتراض می‌کند که : يعنی چی ؟ درست معاينه کنيد ...
پزشک به‌ناچار آزمايش می‌دهد و بعد از ديدن ِ نتيجه‌ی ِ آزمايش ، تکرار می‌کند : من که گفتم خانم ؛ شما حامله‌ايد .
زن ، چنگی به صورت ِ خود زده و آهسته داد می‌زند : خدا مرگم بده ، ديگه به بادمجونم نمی‌شه اعتماد کرد !!
-------------------------والسّلام . ( آدينه – شنبه ، 20 / 19 خرداد 1385 )

?
[1] کلّيّات ِ عبيد ِ زاکانی . به اهتمام ِ دکتر محمّد جعفر محجوب . چاپ ِ نيويورک ، 1999 . ص 217 . ( در کلّيّات ِ عبيد ، چاپ ِ انتشارات ِ اقبال ، بخش ِ دوّم ، ص 83 ، اين ترانه به شکلی مغلوط آمده . )
[2] همان ، ص 212 . ( در کلّيّات ِ عبيد ، چاپ ِ انتشارات ِ اقبال ، بخش ِ دوّم ، ص 83 . )
[3] تصوّر می‌کردم که در ارداويراف‌نامه از « خودمرزی » سخن رفته ، که همان « جلق » باشد ؛ امّا مراجعه که کردم چنين موردی نيافتم . احتمالاً يا خودم اين ترکيب را به‌قياس ساخته‌ام ، و يا در متن ِ پهلوی ِ ديگری ديده‌ام . تنها در فرگرد ِ 88 ، موردی هست که می‌گويد : « آنگاه ديدم روان ِ مردی که نگونسار از داری آويخته بود و همی‌مَرزيد . » ، و مترجم در پابرگ نوشته است : « مرزيدن : نزديکی با زنان کردن ، در اينجا مقصود استمناست . » ( ارداويرافنامه يا بهشت و دوزخ در آيين مزديسنی . شامل ِ پيش‌گفتار ، ترجمه‌ی ِ فارسی ، متن ِ پهلوی ، واژه‌نامه . از دکتر رحيم عفيفی . انتشارات ِ توس . دوّم [ چاپ ِ اوّل ِ توس ] 1372 . )

Tuesday, June 06, 2006

گفتارهایِ کوتاه (1)

گفتارهایِ کوتاه (1)
«ايران» و «جمهوریِ اسلامی»

ديده و شنيده می‌شود که اغلبِ سياست‌مداران، دولت‌مردان، تفسيرگران، و اهلِ مطبوعاتِ جهان، اين دو نام را به‌جایِ هم و به‌گونه‌ای مترادف به‌کار می‌برند؛ بلکه می‌توان گفت که بيشتر «ايران» به‌کار می‌برند، در حالی که مقصود همان «جمهوریِ اسلامی» است!
ممکن است در نظرِ بسياری، طرحِ اين موضوع، بی‌جا و ملّا‌نقطی‌بازی جلوه کند؛ امّا چنانچه اندکی واقع‌بين باشيم، اذعان خواهيم نمود که اين موضوع و نکته‌یِ به‌ظاهر بی‌اهمّيّت، اتّفاقاً بسيار مهم و درخورِ هزار نقد و اعتراض است.
عرفِ مکالمات و شکلِ عادّیِ زبانِ ديپلماتيک چنين است که از کشور نام برده می‌شود، درحالی‌که مقصود حکومت است نه کشور با کلّيّتِ مردمانِ آن. مثلاً گفته می‌شود: «روسيّه با صدورِ قطع‌نامه‌یِ تحريمِ ايران مخالفت می‌کند». در اين جمله، مقصود از روسيّه، «حکومتِ روسيّه» است. گاه نيز، برایِ همين معنی از نامِ پايتختِ کشورها استفاده می‌شود؛ مثلاً: «واشينگتن خواهانِ اقدامِ نظامی بر عليهِ ايران است.»
اين، عُرفِ زبانِ سياسی است، و قاعدةً هيچ ايرادی هم نمی‌توان به آن گرفت؛ چرا که حکومتِ يک کشور، نماينده‌یِ آن کشور به‌شمار می‌رود. امّا، آيا در موردِ «جمهوریِ اسلامی» و «ايران» نيز می‌توان چنين انگاشت؟!
«جمهوریِ اسلامی» حکومتی است که نطفه‌یِ آن با دروغ و فريب و سرکوب و کشتار بسته شده. در تمامیِ 27 سالی که از عمرِ شوم و مرگ‌بارِ اين حکومتِ اهريمنی می‌گذرد، هرگز و حتّی برایِ يک ساعت، آزادیِ انتخاب در کار نبوده است، تا بتوان آن را برابرِ خواستِ مردمِ ايران دانست.
طبيعی و عادّی فرض کردن و انگاشتنِ اين حکومت، و استفاده از عرف و زبانِ ديپلماتيک در موردِ آن، به دقيق‌ترين و صريح‌ترين بيانِ ممکن، به‌معنایِ تأييدِ 27 سال کشتار و سرکوب و نقضِ حقوقِ بشر، توسّطِ جمهوریِ اسلامی است...

اوايلِ خردادِ 1385


?
پس‌نگاره (22 خرداد):
چند روز بعد از پستِ اين نوشته، در وبلاگِ «فريادِ بی‌صدا» مطلبی ديدم (البته از مطالبِ قبلی است؛ زمانی که هنوز خواننده‌یِ اين وبلاگ نبوده‌ام، متأسّفانه) که در آن دقيقاً و البتّه از منظری نسبةً متفاوت و شايد بالعکس (!)، به همين مقوله پرداخته شده. اين دو نوشته مؤيّدِ يکديگر، و رافعِ هرگونه ترديد به‌شمار می‌رود؛ يا به‌عبارتی، باعث می‌شود که هرچه بيش‌تر بر اين فقره تأمّل کنيم. از نخستين زمينه‌سازهایِ روشنايی، يکی همين است که واژه‌ها درست به‌کار برده شود. «ايران» هرگز نمی‌تواند به‌معنا و به‌جایِ «جمهوریِ اسلامی» به‌کار رود؛ همچنان‌که «جمهوریِ اسلامی»، هرگز نماينده‌یِ «ايران» و «ايرانی» نبوده و نمی‌تواند باشد.

:

تنگ‌دستی ، و زيان‌های ِ آن

در کليله و دمنه ( ص 174 ، سطر ِ 3 به بعد ، تا ص 176 ) در اين باره مطالبی آمده ؛ و در همين موضع ، در پنچاکيانه ( ص 200 و ... ) سخنانی آمده که هريک درخور ِ تأمّل ِ جدّی است .
در زيانمندی ِ تهی‌دستی ترديدی نيست . در بسياری از اديان و آيين‌ها ، تهی‌دستی و تنگ‌دستی مورد ِ نکوهش قرار گرفته است . در آيين ِ زرتشتی ، « ناداری » در شمار ِ گناهان آمده . هر فرد ِ زرتشتی وظيفه دارد که در کسب ِ مال و خواسته بکوشد . گُمان می‌کنم دين ِ اسلام تنها موردی باشد که فقر را بد ندانسته ، بلکه از زبان ِ پيامبر ِ آن حديثی نقل شده که : الفقرُ فخری !
چيزی که در اين سخنان ِ لبريز از حکمت ، جلب ِ توجّه می‌کند ، پايه و اساس ِ منطقی ِ آن است . بر خلاف ِ آثار ِ اندرز ِ اسلامی ، که در آن به جای ِ استدلال ِ منطقی ، به منقول استناد می‌شود ، در کليله و دمنه ، و ديگر آثار ِ دوره‌ی ِ خرد ، پايه و اساس ِ استدلال‌ها ، عقل و براهين ِ منطقی است . منبع ِ ديگر ِ اندرزها و حکم ِ خردورزانه ، تجربيّات ِ انسانی است ؛ اگر چه درستی ِ هريک از اين سخنان را می‌توان با استدلال ِ عقلی ، و بی نياز از مراجعه به تجربيّات ِ عينی اثبات نمود .
$
برای ِ متن ِ کامل ِ نوشته ، کلیک کنید .

Friday, June 02, 2006

امرِ قدسی و ضرورتِ گذر از آن

امرِ قدسی و ضرورتِ گذر از آن
X [1]
مشکلِ ما بسی فراتر از آخوند و اسلام است. در حقيقت، ما گرفتارِ «پرستندگی» شده‌ايم. در چنبره‌یِ «امرِ قدسی» گرفتار آمده‌ايم؛ و حتّی آنجا که قداستی در کار نبوده نيز، «کارگاهِ بازتوليدِ امرِ قدسی» ما به‌کار افتاده، و از بسياری چيزها، اشخاص، وقايع، و پديده‌ها، «امرِ قدسی» ساخته، و به پرستشِ آن پرداخته‌ايم.
حتّی به‌نظر می‌رسد که بسياری از کنش-واکنش‌هایِ ما، که علی‌الظّاهر با مقولاتِ ديگری مربوط می‌نمايد، در اصل، از همين ريشه آب می‌خورد. و از آن‌جمله‌ست برخی مسائلِ به‌ظاهر قومی. واقعه‌یِ آذربايجان (مستانگی و عربديدن به خاطر يا بهانه‌یِ يک کاريکاتورِ ساده و بی‌اهمّيّت)، دستِ‌کم در نظرِ من، بويی از اين ناهنجاریِ هولناک با خود داشت.
ظاهراً جريحه‌دار شدنِ احساساتِ قومی باعثِ اين خيزشِ مضحکِ دردناک بوده؛ و باز در به‌اصطلاح ريشه‌يابیِ عللِ نهفته، کشف کرده‌ايم که درد و ستمِ ساليان (يعنی اين چند دهه‌یِ بعد از رفتنِ سلسله‌یِ ترکِ قاجار) به اين جرقّه‌یِ ناچيز دامن زده و ازآن آتشی شعله‌ور پديد آورده است. امّا به‌گُمانِ من، هرگاه نتوان برایِ برآشفتگی‌ها و واکنش‌هايی از اين دست، دليلِ معقول سراغ نمود (و مقصودم از «دليلِ معقول» دليلی‌ست که به‌وجودِ «قطعيّت يا احتمالِ زيان» بازگردد)، ناچار بايد واقعه را با چيزی نامعقول مربوط دانست. و امرِ قدسی، يکی از خوفناک‌ترين و پرزورترينِ اين نامعقولات است!
اگر فی‌المثل آذربايجان استانداری محلّی می‌داشت و دولت بی‌مقدّمه و بدونِ دليلِ قابلِ عرضه و قبول، ناگاه به تعويضِ او و جای‌گزينیِ يک استاندارِ مثلاً فارس يا بلوچ يا... اقدام می‌کرد، می‌توانستيم اين‌گونه برآشفتگی‌ها را موجّه بدانيم. امّا وقتی چنين نبوده، و از کاريکاتورِ موردِ منازعه هيچ زيانی -اعمِّ از مادّی و غيرِ مادّی- متوجّهِ آذربايجان نبوده و نيست، مگر در حدّی که می‌توان با طرحِ شکايتی عادّی به مقابله‌یِ با آن پرداخت، نبايد شک کرد که علّتِ واقعه از جنسِ «عللِ موهوم» بوده؛ و در اين مورد، يعنی علّتی برآمده از "قداست".
با يک‌نگاه می‌توان ديد و دانست که «ترکيّت» برایِ ترک‌زبانانِ شمالِ شرقِ ايران (آذربايجان و...) قداستی دارد، درست از همان جنس که دين.
ممکن است پنداشته و گفته شود که «معتقدانِ امرِ قدسی و پيروانِ قداست، معمولاً برایِ اهانت‌کننده به مقدّساتِ خويش، به مجازاتی کمتر از مرگ رضايت نمی‌دهند» و ما هيچ‌گاه نديده‌ايم که مردمانِ آن خطّه، هم‌بی‌وطنانِ [2] عزيزِ آذربايجان و...، چنين رفتاری داشته باشند.
اينجا، به‌گُمانِ من، دو نکته‌یِ بسيار مهم وجود دارد: يکی اين که چگونگیِ اصل و اساسِ سوژه‌یِ قداست‌يافته، در چند و چونِ رفتارِ پرستندگان دخيل است؛ به اين معنا که: بسته به ماهيّتِ حقيقی و پيش از قداست‌يافتگیِ آن موضوع، شیء، يا شخص، با رفتارهایِ متفاوتِ پرستندگان روبه‌رو خواهيم بود. نکته‌یِ ديگر، موضوعِ «توان-ناتوانی» است.
اگر جمهوریِ اسلامی در دفاع از امرِ قدسیِ خويش، دست به کشتار و سرکوب می‌زند، به‌دليلِ ساده‌یِ «توانستن» است. کاسته‌شدن از شدّتِ خشونت‌هایِ جمهوریِ اسلامی، در مقايسه با سال‌هایِ 60 تا 68، به‌روشنی اين موضوع را تأييد می‌کند.
نمونه‌یِ بسيار آشکارکننده‌یِ ديگر، وضعِ کشتارگرانِ عراق است. در ايّامِ سلطه‌یِ سلطانِ قدر‌قدرت، صدّام‌الحسين، همينان بودند و از نظرِ عقيده نيز فرقی با امروز نداشتند، امّا سلطه‌یِ مخوفِ صدّامی امکانِ هرگونه کشتارِ مقدّس را از ايشان سلب می‌نمود. با آزادیِ عراق و رفعِ سلطه، امکانِ عمل پديد آمد، و ديديم آنچه کردند و می‌کنند.
از اين‌رو، اصلاً نمی‌توان مطمئن بود که در فردایِ آزادیِ ايران، شاهدِ کشتار و ترور و سرکوبِ قدسی، از سویِ گروه‌هایِ قومی و غيرِ قومی نخواهيم بود.
بايد ريشه‌یِ قداست را خشکاند. و برایِ خشکاندنِ ريشه‌یِ قداست -که شخصِ مبتلا به پرستندگی را به «جادو‌زدگی» دچار می‌سازد-، بايد به انکارِ کليّتِ «امرِ قدسی» برخاست.
در جهان هيچ چيزِ مقدّسی وجود ندارد.

م. سهرابی
خرداد 1385

:

?
پابرگ‌ها:

[1] در يکی از وبلاگ‌ها، مست و کلّه‌پا، امّا راست، کامنتی نوشته بودم، و فردا يا پس‌فردا که سری زدم (که جواب بدهم؛ چون مطمئن بودم که درست و حسابی فحش خورده‌ام!) ديدم که کامنتِ من به بلایِ غيبی دچار شده و به ملکوتِ سفلی پيوسته. اين که -به شيطان سوگند- پارگکی خوشحال هم شده بودم که پاک کرده، بماند، امّا نبايد می‌کرد. حدّاکثر می‌توانست او هم بيايد تویِ کامنت‌دونیِ فردایِ روشن مست کند! با اين‌همه، به آن عزيز ايرادی نيست.
خوب که فکر کردم، ديدم احتمالاً کامنت را از رویِ دل‌سوزی برداشته. ديده و حتم کرده که عدّه‌یِ وافری دشمنِ خونیِ منِ بی‌نوا خواهند شد. بيشترتر که فکر کردم، حاصل‌اش اين يادداشت شد که می‌بينيد. واقعاً مشکل داريم. کم‌کم دارم بيشتر باور می‌کنم که هيچ راهی نيست، الّا اين‌که برایِ يک ده‌سالی، افسارکِ خودمان را بسپاريم دستِ بچّه‌یِ آدميزاد (منظورم همان «پسرِ انسان» است)؛ شايد، بلکم، ما هم اندک‌اندک «آدم» شديم.
[2] اين ترکيب، کاملاً منطقی‌ست و درآن هيچ وجهی از توهين مستتر نيست. وطن نداريم که. داريم؟! وطنِ اشغال‌شده نام‌اش وطن نيست؛ زندان است.

Thursday, June 01, 2006

کاش نمی‌آمديم ...

درعجب‌ام ، تا خود اين زمان چه زمان است [1]
کانده ِ آن را نه چاره و نه کران است
کشور ِ خود را به ياد دارم ازين پيش
باور ِ من نيست ، کاين خرابه همان است
يك سرِ سوزن ، به جای ِ خويش نمانده
ديو نشسته به تخت و ، گرگ شبان است
قوت ِ شب‌اش فوت شد ، کسی که کتب خواند
مُلکت ِ دارا بَرَد ، خسی که عوان است
سر، که خرد پيشه کرد و دانشی آموخت
از نگرانی ، به دوش ، بار ِ گران است [2]

آن که خدای ِ تو گشته ملّت ِ ايران
مايه‌ی ِ ويرانی است و ، تخم ِ زيان است
آيت ِ الله و ديو ِ عربده ، بنگر
وای که اهريمن است و گَنده دهان است
بهره‌ی ِ ما نيست هيچ غير ِ تباهی
طالع ِ ما زانکه در نحوس ِ قران است [3]
چاره‌ی ِ ما ارتداد ِ کلّی ِ ملّی است
هرچه جز اين گفته‌ايم وهم و گُمان است
گر که همين است [4] زندگی ، که بديديم
کاش نمی‌آمديم ؛ مفت ، گران است !

12/8/82

?
[1] ياد‌آوري : سيف ِ فَرغاني قصيده‌اي دارد كه در آن از روزگار ِ خود گفته :
در عجبم تا خود آن زمان چه زمان بود
كآمدن من به سوي ملك جهان بود
( ديوان ؛ چاپ ِ دكتر صفا ، قصيده‌ی ِ 65 ص 144 )
خواستم آن را با تغيير ِ رديف ، وصف‌الحال ِ امروز كنم ، چون به‌راستي وصف ِ امروز ِ ما هنوز همان است كه بوده . به روزگار ِ ابن ِ‌مقفّع هم همين بوده ( رك : كليله و دمنه ، باب ِ برزويه . در بي‌ربطي ِ اين نوشته به برزويه نيز يادداشتي دارم اندر دست ِ نگارش ؛ كه مدّت ِ يك سالي هست نتوانسته‌ام به آن بپردازم . ) ( ضمن ِ اين يادداشت ، تا حدودی به اين موضوع پرداخته‌ام . به اين بخش از نوشته برويد . ) .
و ماحصل اين در‌آمد كه مي‌بينيد . بايد گفت : محصول ِ مشترك . فرصت شد قصيده‌ي ِ سيف را خواهم آورد .
[2] در انتشار ِ بار ِ نخست ، ( و بعداً در اينجا ) تا همين‌جا بود ، به‌اضافه‌ی ِ بيت ِ آخر . چهار بيت ِ ديگر را نياورده بودم . حالا هم می‌ترسم از آوردنش ؛ امّا تا کی ؟
[3] به اين صورت هيچ‌جا نديده‌ام . « قِران ِ نحسين » می‌گفته‌اند : « = نزديک گرديدن ِ دو سيّاره‌ی نحس ، مانند ِ زحل و مرّيخ در يک برج . » [ فرهنگ ِ معين ؛ ذيل ِ « قران » ] ؛ ( و در مقابل ِ آن « قران ِ سعدين » داشته‌ايم . ) . شايد بتوان گفت که به ضرورت ِ شعری چنين واقع شده ؛ بلکه ، قطعاً چنين است . در هر حال ، يک‌وقت « نُحوس ِ قُران » نخوانيد . من با قرآن شوخی نمی‌کنم ؛ حتّی اگر ناصر ِ خسرو به « قرآن » ، « قُران » گفته باشد !
[4] « گر که همين بود ... » هم می توان گفت .

چند صفحه از کتاب ِ « سلوک‌الملوک »

چند صفحه از کتاب ِ « سلوک‌الملوک » ِ فضل‌الله بن روزبهان ِ خنجی ( نيمه‌ی ِ نخست ِ سده‌ی ِ دهم ِ هجری ) در موضوع ِ اهل ِ ذمّه و قوانين ِ مربوط به ايشان : صص 442 ، 443 ، 444 ، 445 ، 446 ، 447 ، 448 ، 449 ، و 450 .