Mittwoch, November 21, 2007

زحمت ِ عنوان با شما !

دستی ز آستين به‌درآمد كه پاره كرد
چندين هزار خرقه‌ی ِ پرهيزگار ِ ما [1]

يكی پاچه ديدم به مسجد درون
دو ده سانت از مُچ به بالا همی
جوانه‌زنی ريز و سركيروار
شكفته دو رُخ ، چشم شهلا همی
همی‌خواست بگشايدی بند ِ كفش
كه بُد ساق‌وَر ، چكمه‌آسا همی
كشيدی ببايست شلوار ِ خويش
كه گردد سر ِ بند پيدا همی
ته ِ پلّكان بود و ، من بر فراز
بديدم مر آن ساق ِ زيبا همی
سپيد و تراشيده و نرم و نغز
نشان ِ تنی - دُرّ ِ لالا همی [2]
مرا پای شُل گشت و ، چُل نيم‌خيز
از آن صحنه‌ی ِ شهوت‌افزا همی
ولی خويشتن را نگه داشتم
كه بُد مسجد از آن ِ مولا همی !!

بُوَد مرد ِ ايرانی از تشنگی
دو چشم‌اش هميشه به هر‌جا همی
كه كی ، كو ، شود پاچه‌ای لخت‌و‌عور
و يا ساق ِ دستی هويدا همی
بجوشد بسی عقده در مغز ِ او
به‌سان ِ يكی ديگ ِ سكبا همی
وزآن‌سوی ، زن نيز خواهد مُدام
كه مردی نمايد تماشا همی
...
نمودم مر اين سيزده بيت را
به يك نيم‌ساعت مهيّا همی !


860828


&
شأن ِ نزول :
در ِ مغازه ايستاده بودم ؛ زنی آمد مختصر خريدی كرد ؛ شيرينی ِ نذری كه يكی از همسايه‌ها گذاشته بود ، تعارف‌اش كرديم ؛ از غذا يادش آمد ؛ گفت : « غذای ِ مسجد نگرفته‌ايد ؟ » - و توضيح داد كه روزهای ِ دوشنبه ، در مسجد ... غذا می‌پزند ؛ و می‌فروشند . مثلاً كوفته .
پولی از دخل برداشتم و رفتم . از مرد ِ مسنّی جلو ِ مسجد پرسيدم ، گفت : « طبقه‌ی ِ پايين . زيرزمين . » از پلّه‌ها رفتم پايين ؛ ديدم زنانه است ؛ برگشتم . گفت : « بايد صدا بزنيد ... » رفتم و صدا زدم . داخل ِ زيرزمين را زياد نگاه نكردم . ظاهراً چند زن ِ به‌زاد‌برآمده ، جمع بودند . چند جوان و نوجوان ، بسته‌های ِ لحاف – رختخواب می‌آوردند پايين . نو ِ نو . احتمالاً برای ِ جهاز ِ عروس باشد . كارهای ِ مساجد همين است : جمع‌كردن ِ يك مشت زن ِ از‌گای‌به‌در‌رفته‌ی ِ بی‌كار ، و بعضاً بيكاره ؛ و اداهای ِ فريبناك ِ كمك به مستمندان !
در همين اثناء ، دختر يا زن ِ جوانی آمد و از پلّه‌ها رفت پايين . من در پاگرد ايستاده بودم . رفت پايين ، و خم شد كه كفش‌هايش را دربياورد . چكمه‌ی ِ كوتاه به‌پا داشت . شلوارش را كشيد بالا كه بند ِ چكمه را باز كند . دقّت نكردم كه اصلاً نيازی به بالاكشيدن ِ شلوار بود يا نه . شايد هم نبود ، و خواست كه فيض برساند . هرچه بود ، درد ِ پا مبيناد !
كوفته را گرفتم ( يك سطل ِ شايد كلاً 750 گرم تا يك‌كيلو ؛ به هزار و چارصد ) آمدم خانه .
و اين قطعه از من به‌درافتاد !!

œ
...

?
پابرگ :
[1] به‌گُمان‌ام در " كاروان ِ هند" ديده‌ام . بنابر اين ، از يكی از شاعران ِ عصر ِ صفوی است . از كسانی كه به هند رفته‌اند . دست مريزاد ؛ كه هر‌كس بوده ، عالی گفته ! و معلوم می‌شود وضع ِ نرينگان ِ اين ملّت ، هميشه‌ی ِ خدای ِ اسلام همين بوده . حالا اين اواخر ، انگار تازه‌تازه دارد تغيير می‌كند . ما كه جوانی‌مان به سركوب و سركوفت رفت ؛ و از اين است كه اين سر ِ پيری چشم‌هايمان مثل ِ لوله‌ی ِ تلسكوپ ِ هالي دُو‌دُو می‌زند !
[2] صورت ِ اوّليّه « نشان ِ تنی برف‌آسا همی » بود ؛ و دو ايراد داشت : 1 - تكرار ِ قافيه 2 – تنافر ِ آوايی .


Ê

Dienstag, November 20, 2007

درويش ِ عزيز ؛ صاحب ِ كشكول !

درويش ِ عزيز ؛ صاحب ِ كشكول !
بايد به اظهار ِ لطف ِ شما ، پاسخ ِ كوتاهی می‌دادم ، كه تا اندازه‌ای ، كمك به رفع ِ سوء ِ ظن باشد ؛ و تا حدّی نيز ، بر اصل ِ موضوع پرتوی افكنده باشم .
پاسخ ، بيش از حدّ ِ انتظار طولانی شد ؛ و فرصت ِ تايپ ِ آن نيست . به همين صورت ، دست‌نوشته‌ام را اسكن كرده‌ام . اميدوارم در خواندن ِ خطّ ِ اجق ِ من مشكلی نباشد !
دوستان ِ ديگر نيز ، چنان‌چه بخواهند اين چند سطر را بخوانند ، فعلاً راه ِ ديگری نيست ، الّا لود كردن ِ اين صفحه :
پاسخ به اعتراض ِ درويش ِ عزيز ...

}
ضمناً ، راجع به غزل ِ استقبال ِ حافظ ، بعداً سر ِ فرصت ، چند سطری ، با ايميل ، خدمت‌تان خواهم فرستاد . دوست داشتيد انتشار خواهيد داد .
پيروز و سربلند باشيد .
ارادتمند : م . سهرابی

Montag, November 19, 2007

دام‌چاله

بی آن‌كه يك‌بار در برابرش بايستيم
صريح
روشن
و بدون ِ تمجمُج
...

اين‌همه قرن ،
بر خصومت ِ بی‌نتيجه‌ای پای فشرده‌ايم .


و شگفتا كه همه‌ی ِ ترفندهای ِ زيركانه‌ی ِ ما
- چون نيك بنگری –
دام‌چاله‌هايی است
كه به هزار شيوه ، بدان رانده شده‌ايم . می‌شويم .

نه مگر خويش می‌گويد : برترين مكركننده‌ام !؟


24 آبان 1386

a
JPG
...

Ê

Samstag, November 17, 2007

همين

چگونه می‌توان به اين بساطِ مهيب
اين گردونه‌ی ِ شوم
پايان داد
كه گاه ، پنداری با رگ رگ ِ نيستی ِ اين مردم
عجين شده است .

نه ، نه ، نه
من مردم ِ ايران را مسلمان نمی‌دانم
چيزی از اسلام بتر
بر ايشان چير گشته :
توهّم ِ تزوير ؛ و تظاهر ِ به مسلمانی
با لذّتی كه : اين من‌ام كه هزار و چارصد سال
مسلمان جلوه می‌كنم و ؛ نيستم !


در خصومت ِ ايرانی با آخوند – صل‌الله – و جمهوری ِ اسلام ِ ناب ِ محمّدی‌اش
هيچ شكّی نيست .
امّا ...

چه جادوی ِ شگفت و مهيبی است توهّم ِ ستيزه و تظاهر ِ مرگ‌بار ِ تسليم ، به هيئت ِ سركشی .
و آن‌چه بيش از هر چيز ، به ماندگاری ِ اين نظام ِ قدسی ِ تزوير و مرگ
ياری رسانده است
همين .

860823
...


Ê

Donnerstag, November 15, 2007

چه واژگون ...


چه می‌‌شود اگر كه ما
به‌‌دور ازين تفاله‌‌ها
خدای‌‌باوران ِ بی‌‌نهاد ،
- اتقيا

دمی زنيم ؟


چه واژگون شده‌‌ست واژه‌‌های ِ ما !
كدام اشقيا ؟
كدام اتقيا ؟

شقی من‌‌ام كه غرقه‌‌ی ِ شقاوت ِ شما شده‌‌ست لحظه‌‌لحظه‌‌های ِ من ؛
شما ، شما گروه ِ اتقيا !


چه ناتوان شده‌‌ست واژه‌‌های ِ ما !
حلال‌‌زاده چيست ؟
« حرام » زاده‌‌ايم ما كه لحظه‌‌لحظه‌‌هايمان حرام ازين حلال‌‌خوارگان شده‌‌ست
حرام ازين حلال‌‌زادگان .
حرام ازين تفاله‌‌ها ،
خدای‌‌باوران ِ بی‌‌نهاد ؛
اتقيا !



خدای را !
چه واژگون شده‌‌ست كار و بار ِ ما
نمودگار ِ ما و كردگار ِ ما .


به گفته‌‌ی ِ زبان نهاد نام ِ خويش « رحمتی برای ِ هردو عالم ِ جهانيان »
وليك در عمل چه بود ؟ جبرئيل شد مگس ، به رای ِ رحمت‌‌اش بريد و
« زحمتی برای ِ هردو عالم ِ جهانيان » به‌‌جا نهاد ...


860822

( 1 ، 2 ) JPG


Ê

فتوای ِ وام‌فروشی

Freitag, November 09, 2007

درباره‌‌ی ِ بيت ِ دانش ِ مشهدی

اين بيت ِ دانش ِ مشهدی را در دو سه مأخذی كه تا كنون جسته‌‌ام ، به همين‌‌ صورت ديده‌‌ام :
تاك را سيراب كن ای ابر ِ نيسان ، در بهار
قطره تا می می‌‌تواند شد ، چرا گوهر شود ؟!

در بعضی منابع [1] نوشته‌‌اند كه شاعر به‌‌واسطه‌‌ی ِ اين بيت ، لك روپيه ، ناز ِ شست گرفته است . [2]

منابع و مآخذی كه نگارنده به دست‌رس دارم و بيت را در آن‌ها جسته‌ام ، به قرار ِ زير است :
# كاروان ِ هند ، جلد ِ اوّل ، ص 393 .
# شعرالعجم ، جلد ِ چهارم ، ص 115 .
# برگزيده‌ی ِ اشعار ِ صائب و ... ، ص 113 .
# تذكره‌ی ِ نصرآبادی ، ص 252 .


بر كناره‌ی ِ « برگزيده‌ی ِ اشعار ِ صائب و ... » ، به تاريخ ِ 13790727 ، يادداشت ِ كوتاهی نوشته‌ام ، كه از آن‌جا عيناً نقل می‌كنم :
« " در بهار " به‌طور ِ‌قطع ، وجه ِ محرّف ِ " زينهار " است ( يا شايد كاتبی بی‌مايه اظهار ِ سليقه كرده باشد . ) . جای ِ شگفتی است كه چگونه استاد قهرمان – كه از شناسندگان ِ بزرگ ِ اشعار ِ اين دوره به‌شمار می‌روند - ، متوجّه ِ تحريفی چنين آشكار [ كه به " حشو " و فروافتادن ِ بيت از اوج ِ زيبايی و كوبندگی ِ می‌پرستانه انجاميده ] نشده‌اند ! مگر اين‌كه ، همه‌ی ِ نسخ ِ مورد ِ استفاده‌ی ِ ايشان ، همين وجه ِ محرّف را داشته بوده باشد . »
و بعد ( گويا دقايقی بعد از نگارش ِ يادداشت ) ، افزوده‌ام :
« در تذكره‌ی ِ نصرآبادی [ ص 252 ] نيز " در بهار " ضبط شده ! – زنده‌ياد گلچين ِ معانی نيز ، در كاروان ِ هند [ جلد ِ اوّل ، ص 393 و 398 ] " در بهار " ضبط كرده !! »
( بر كناره‌ی ِ ص 398 كاروان ِ هند نيز ، در 13800608 ، يادداشت ِ مختصری نوشته‌ام ... )

و امّا ، در اين سال‌ها هراندازه فكر می‌كردم كه « زينهار » را كجا ديده‌ام ، يادم نمی‌آمد ؛ و چند روز ِ پيش به اين نتيجه رسيدم كه احتمالاً اين وجه از تصرّفات ِ شخصی ِ من بوده و به مرور ِ زمان ، فراموش كرده ، و گُمان بُرده‌ام كه آن را در جايی ديده‌ام . و چنين چيزی ناممكن نيست ...
تا اين‌كه دو سه روز پيش ، در دفترچه‌ای يادگار ِ سال‌های ِ 62 و 63 ، كه در آن منتخبی از يك كتاب ِ برگزيده‌ی ِ اشعار ِ صائب تهيّه كرده‌ام ، بيت ِ مزبور را يافتم . و البتّه ، به نام ِ صائب ! و با قدری اختلاف : تاك را سيراب كن ای ابر ِ رحمت زينهار / ...

با " ابر ِ رحمت " ، صرف ِ نظر از تفاوتی كه در وجه ِ زيبايی‌شناختی ِ بيت پديد می‌آيد ، " در بهار " نيز درست است ، و هيچ ايرادی ندارد . امّا با وجه ِ اصلی – يعنی " ابر ِ نيسان " - ، " در بهار " حشو ِ محض ِ قبيح است ؛ و اصل ِ صورتی كه شاعر گفته همان " زينهار " است ؛ كه ديرك ِ چادر ِ اين بيت محسوب می‌شود ؛ يا دست ِ كم ، به‌منزله‌ی ِ طناب ِ مهار ِ خيمه است !

z
تايپ :
( چهار‌شنبه‏ ، ‏2007‏/10‏/31‏ ؛ پنج‌شنبه‏، 2007‏/11‏/08 )


$
قبلاً ، چند روز پيش ، نخست اين يادداشت را نوشته بودم [ ص1 ، ص2 ، ص3 ، ص4 ] ؛ و بعد ، در تايپ ، سر ِ خود ، يادداشت ِ حاضر را نوشتم !!

&
كتاب‌شناخت :
برگزيده‌ی ِ اشعار ِ صائب و ديگر شعرای ِ معروف ِ سبك ِ هندی . محمّد قهرمان . سازمان ِ مطالعه و تدوين ِ كتب ِ علوم ِ انسانی ِ دانشگاه‌ها ( سمت ) . تهران . چاپ ِ اوّل ، زمستان ِ 1376 . در 5000 نسخه . قيمت : 4500 ريال .
تذکره‌ی ِ نصرآبادی . تأليف ِ ميرزا محمّد طاهر نصرآبادی . مشتمل بر شرح ِ حال و آثار ِ قريب ِ هزار شاعر ِ عصر ِ صفوی ( آغاز ِ تأليف : 1083 هـ . ق . / رک : ص 5 و 6 ) . با تصحيح و مقابله‌ی ِ استاد ِ فقيد وحيد دستگردی . کتاب‌فروشی فروغی . چاپ ِ افست مروی . چاپ ِ سوّم ، 1361 .
شعرالعجم ، يا تاريخ ِ شعرا و ادبيّات ِ ايران ( 5 جلد ، در دو مجلّد ) . تأليف ِ علّامه شبلی نعمانی هندی . ترجمه‌ی ِ سيّد محمّدتقی فخرداعی گيلانی . انتشارات ِ دنيای ِ كتاب . چاپ ِ سوّم ، 1368 . در 3000 نسخه .
كاروان ِ هند ؛ در احوال و آثار ِ شاعران ِ عصر ِ صفوی كه به هندوستان رفته‌اند ( دو جلد ) . تأليف ِ استاد زنده‌ياد احمد گلچين معانی . مؤسّسه‌ی ِ چاپ و انتشارات ِ آستان ِ قدس ِ رضوی – مشهد . چاپ ِ اوّل ، 1369 . در 3000 نسخه .

?
پابرگ‌ها :
[1] بنگريد به منقولات ِ ذيل : شبلی نعمانی ، در « شعر‌العجم » : " داراشكوه به دانش مشهدی برای ِ اين شعر : تاك را سيراب كن ... ، يكصدهزار روپيه انعام داد . ( قريب به دوميليون ريال ِ امروز . [ مترجم ] ) " [ جلد ِ چهارم ، ص 115 ] ؛ احمد گلچين معانی ، در « كاروان ِ هند » : " ... و چندی با داراشكوه به‌سر‌برده و به الطاف ِ فراوان اختصاص يافت . شاهزاده را اين بيت ِ او : تاك را سيراب كن ... ، بسيار خوش‌آمد و لك روپيه بهای ِ آن مرحمت نمود . " [ جلد ِ اوّل ، ص 393 ] .
[2] و به‌‌راستی ، من‌‌هم اگر شاه بودم ( نه كه پول‌‌دار بودم ؛ شاه بودم . پول‌‌داشتن دليل نمی‌‌شود . آدم بايد شاه باشد ، و سواد و شعور هم داشته باشد كه چنين صله‌‌هايی بدهد ! ) همين‌قدر ، شايد هم بيشتر ، جايزه می‌دادم !

Ê

Samstag, November 03, 2007

شتر و خواب و پنبه‌دانه و قضايا

( شوخی با علمای ِ اعلام ؛ و تضمين ِ مثل ِ مشهور ) [1]

به قم روحانی‌ای در توی ِ خانه
چنين می‌گفت با زيد ِ شبانه
كه فاطی ! قُدّسَ سرُّه سرين‌ات !
الهی غش كنم بر لمبرين‌ات
بيا ای سجده‌ی ِ سهوت بنازم
رسالت‌وار ، پُر شهوت ، بتازم
بتازم من بر آن قدس ِ شريف‌ات
كنم انگشت در سولاخ ِ قيف‌ات
زنك می‌خواند با عشوه بهانه :
شتر در خواب بيند پنبه‌دانه !

عَلَم برخاست از روحانی ِ ما
درش بنهاد و ، با يك قل هُوَ الّا
بزد ديوار و در از هم فرو ريخت
زنك جستی زد و از زير بگريخت
بفرمود آية‌اللَّه : هی ! ضعيفه !
النگوهات خريده‌م ؛ توی ِ كيفه !
در آن وقتی كه زن شل كرد و وا داد
تمام‌اش را چو دل در سينه جا داد [2]
جناب ِ شيخ می‌خواند اين ترانه :
گهی لُپ‌لُپ خورَد ، گه دانه‌دانه !!

( 860811 )


?
پابرگ :
[1] خواندن ِ چندينی از سروده‌های ِ ميرزا علی‌اكبر صابر ( هوپ‌هوپ‌نامه ) ، مرا به حال و هوای ِ اشعار ِ تودگی ِ آن روزگار برد . صابر و نسيم ِ شمال و دهخدا و ...
[2] بيت ، ناظر به بيت ِ ايرج ؛ و مصرع ِ دوّم ، عيناً از اوست ( از عارف‌نامه ) .

Ê